Beeld: The Estate of Sigmar Polke, Cologne / Pictoright Amsterdam, 2026
In het najaar van 2026 presenteert De Pont Museum Sigmar Polke – Het weten van de kleuren, de eerste grote Nederlandse tentoonstelling van de invloedrijke Duitse kunstenaar sinds zijn retrospectief in het Stedelijk Museum in 1992. Met ongeveer vijftig werken uit de jaren tachtig tot de late jaren 2000 biedt de tentoonstelling de zeldzame kans om kennis te maken met het werk van een van de grote vernieuwers van de schilderkunst en zijn experimentele benadering van materiaal en techniek.
Sigmar Polke (1941–2010) geldt als een van de grote vernieuwers van de schilderkunst. Waar veel kunstenaars een herkenbare stijl ontwikkelden, koos hij juist voor voortdurende verandering. Zijn werk beweegt zich moeiteloos tussen figuratie en abstractie, tussen humor en ernst, tussen wetenschap en mystiek. Alles lijkt mogelijk. Schilderijen ontstaan uit experimenten met lakken, harsen, pigmenten, chemicaliën en soms zelfs giftige materialen. Het atelier van Polke werd niet voor niets vaak vergeleken met een alchemistisch laboratorium.
In 1980 en 1981 reisde Polke samen met zijn partner Britta Zoellner door Zuidoost-Azië, Papoea-Nieuw-Guinea, Australië en Tasmanië. De reis van een jaar heeft hem en zijn werk diep beïnvloed: na zijn terugkeer begon hij aan een fase van uitgebreide experimenten met kleuren uit verschillende bronnen en met culturele en historische achtergronden, gevoed door indrukken van de reis, zoals de lokale culturen die hij had ervaren, hun (koloniale) geschiedenis, de natuur en de actuele politiek. In zijn schilderijen laat Polke zien dat kleur meer is dan een picturaal element, maar geschiedenis, context en een eigen betekenis in zich draagt.
De gevolgen van die reis werden spectaculair zichtbaar in 1986, toen Polke het Duitse paviljoen op de Biënnale van Venetië transformeerde tot Athanor, genoemd naar de alchemistische oven waarin stoffen worden omgevormd. Een van de centrale onderdelen was een wandschildering die letterlijk reageerde op het weer: bij hoge luchtvochtigheid kleurde zij roze, bij droogte blauw. Het kunstwerk leefde mee met zijn omgeving. Schilderkunst werd proces.
Die fascinatie voor transformatie loopt als een rode draad door de tentoonstelling. Zijn kleurexperimenten komen vooral naar voren in de beroemde Farbproben en Farbtafeln. Verf wordt gegoten, geblazen, uitgestrooid en uitgevloeid. Pigmenten glinsteren, verkleuren of reageren op elkaar. Sommige werken lijken bijna kosmische landschappen, andere herinneren aan wetenschappelijke proeven. Het zijn geen statische beelden, maar levende oppervlakken waarin toeval, chemie en tijd hun eigen rol spelen.
Een bijzonder hoogtepunt in de tentoonstelling vormt de samenkomst van de belangrijkste Polke-ensembles uit Nederlandse museumcollecties. Voor het eerst worden de monumentale Werkgruppe I–III uit Museum Boijmans Van Beuningen, de achtdelige Farbtafeln uit het Stedelijk Museum, Goldklumpen uit het Van Abbemuseum en De Ponts eigen vierluik Hermes Trismegistos gezamenlijk gepresenteerd. Samen laten zij zien hoe uitzonderlijk rijk de Nederlandse collecties op dit terrein zijn. Daarnaast zijn er indrukwekkende internationale bruiklenen, waaronder werken uit Museum Abteiberg, Museum Brandhorst, Museum Frieder Burda en diverse particuliere verzamelingen. Veel daarvan zijn nooit eerder in Nederland te zien geweest.
Internationaal onderzoeks- en educatieproject
De tentoonstelling maakt deel uit van het internationale onderzoeks- en educatieproject Sigmar Polke: Athanor NOW van de Anna Polke-Stiftung. Veertig jaar na Polkes presentatie op de Biënnale van Venetië wordt opnieuw naar deze cruciale fase in zijn werk gekeken door middel van tentoonstellingen, presentaties, onderzoek, workshops en lezingen.
Sigmar Polke – Het weten van de kleuren is een gezamenlijke tentoonstelling van De Pont Museum en de Anna Polke-Stiftung. Curatoren: Kathrin Barutzki (Anna Polke Foundation), Martijn van Nieuwenhuyzen en Maria Schnyder (De Pont Museum). De tentoonstelling is het centrale en meest omvangrijke onderdeel van het project Sigmar Polke: Athanor NOW, georganiseerd door de Anna Polke-Stiftung en financieel ondersteund door de Thomas en Doris Ammann Foundation, Zürich.
De tentoonstelling Sigmar Polke – Het weten van de kleuren markeert, samen met de presentaties van Matthew Monahan en Wagner & De Burca, het afscheid van Martijn van Nieuwenhuyzen als directeur van De Pont Museum per 1 oktober 2026.
